ذخیره خوارزمشاهی نسخه خطی شماره ۱۳۹۴ کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران طبق انجامه به خط ابومحمد بن محمد بن بنیمان الکاتب الهمدانی در رجب ۵۴۶ق کتابت شده است. تاریخ این نسخه که از آغاز کتاب تا پایان گفتار دوم از کتاب ششم را در برمی‌گیرد، از سوی نسخه‌شناسانی چون محمدتقی دانش‌پژوه و ایرج افشار ساختگی و جعلی معرفی شده است. انجامه صدمه‌دیده نسخه، نونویس‌بودن برگ اول و شیوه الحاق آن به نسخه، نحوه ترسیم تزئینات دو صفحه آغازین، ضبط نادرست نام پدر مؤلف در کتیبه بالای صفحه عنوان، و سابقه مالکان پیشین نسخه در جعل در داوری آنها مؤثر بوده است.
اما کشف نسخهٔ کتابخانهٔ رضا رامپور هندوستان (ش ۱۲۹۲ / ردیف ۴۲۱م) این تردیدها را برطرف می‌کند. نسخه رامپور نسخه دقیقاً از همان جایی آغاز می‌شود که نسخهٔ تهران پایان می‌یابد و به خط همان کاتب است. این نسخه دو انجامۀ اصیل دارد که طبق آنها کتابت نسخه در ۱۰ شوال ۵۶۵ق به پایان رسیده است.
ویژگی‌های نسخه‌شناختی کاملاً مشابه دو دستنویس— نوع خط، عناوین کوفی تزئینی، شنگرف‌نویسی سایر عناوین، شیوه نشانه‌گذاری متن با خطوط و علائم شنگرف رنگ، ساختار کرّاسه‌ها، طرز صفحه‌آرایی، تعداد سطرها و اندازه برگ‌ها — نشان می‌دهد که این دو مجلد در اصل یک مجموعهٔ دوجلدی بوده‌اند.
به این ترتیب مشخص می‌شود که نسخه «دانشگاه تهران – رامپور» مورخ ۵۶۵ق نه تنها اصیل است، بلکه کهن‌ترین نسخه کامل شناسایی‌شده از ذخیره خوارزمشاهی نیز محسوب می‌شود.

منتشر شده در گزارش میراث، دورۀ سوم، سال هشتم، شمارۀ یکم و دوم، شمارۀ پیاپی ۱۰۲-۱۰۳، بهار ـ تابستان ۱۴۰۲ [انتشار: پاییز ۱۴۰۵]، ص ۳۱-۴۷.


گزارش میراث، دورۀ سوم، سال هشتم، شمارۀ یکم و دوم، شمارۀ پیاپی ۱۰۲-۱۰۳، بهار ـ تابستان ۱۴۰۲
يكشنبه ۳ آبان ۱۴۰۵ ساعت ۱۱:۴۱